Nội dung

Thăm quan Lê Quý ĐônThị trường lao động Nhật Bản: Nhiều cơ hội cho người lao động Việt Nam admin | 11/10/2014 11:55:36

Thị trường lao động Nhật Bản: Nhiều cơ hội cho người lao động Việt Nam

     Dù là một trong 3 quốc gia có nền kinh tế, khoa học kỹ thuật, công nghệ phát triển bậc nhất trên thế giới nhưng Nhật Bản lại đang phải đối mặt với những thách thức về vấn đề dân số. Chính điều này đã ảnh hưởng không nhỏ tới cơ cấu nguồn lao động, nhất là với những ngành nghề cần một lượng lớn nhân lực.

Dân số Nhật Bản đang già đi

     Theo số liệu thống kê cuối năm 2013, dân số Nhật Bản đã giảm xuống mức lỷ lục, là năm giảm thứ 7 liên tiếp về dân số, cũng là mức cao nhất kể từ Thế chiến thứ 2 tới nay. Bộ Y tế Nhật cho biết, dân số Nhật Bản giảm 244.000 người, số ca sinh mới giảm khoảng 6.000 ca so với năm 2012, chỉ còn 1.031.000 trẻ sơ sinh trong khi số người chết tăng khoảng 19.000 người, lên mức 1.275.000 người.

     Về cơ cấu dân số, nhóm dân số già (từ 65 trở lên) tại Nhật Bản chiếm 23,1% tổng dân số và nhóm từ 75 tuổi trở lên chiếm 11,3%. Cứ 5 người Nhật Bản thì có hơn 1 người có độ tuổi từ 65 trở lên, cứ 10 người thì có hơn 1 người có độ tuổi từ 75 trở lên (Theo định nghĩa của tổ chức Y tế Thế giới (WHO), “xã hội già hóa” xã hội có dân số già từ 65 trở lên chiếm 7% tổng dân số). Bắt đầu từ năm 1994, Nhật Bản trở thành xã hội có “dân số già” với nhóm dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm 14% tổng dân số, tăng gấp đôi trong vòng 24 năm. Năm 2005, Nhật Bản trở thành nước có tỷ lệ dân số từ 65 tuổi trở lên cao nhất thế giới với hơn 20% tổng dân số, cao hơn cả Italy. Với tốc độ này, trong tương lai dân số Nhật Bản dự báo sẽ giảm xuống 125 triệu vào năm 2015 khi mà 34 triệu người (chiếm 27% tổng dân số, tương đương 1/4 dân số) sẽ ở độ tuổi từ 65 trở lên. Đến năm 2035 tổng dân số Nhật Bản sẽ giảm còn 111 triệu người, trong đó 37 triệu (chiếm 34% tổng dân số, tương đương 1/3 dân số) sẽ ở độ tuổi từ 65 trở lên. Đến năm 2055 tổng dân số Nhật Bản sẽ chỉ còn chưa tới 90 triệu người, trong đó 36 triệu (chiếm 41% tổng dân số) sẽ ở độ tuổi từ 65 trở lên.

Thiếu hụt nhân công lao động

     Chính tốc độ “già hóa” về mặt dân số đang khiến chính phủ Nhật Bản đứng trước nhiều thách thức, nhất là sự thiếu hụt lao động trong các ngành nghề công – nông nghiệp.Ở Nhật Bản, người ta có thể dễ dàng bắt gặp những người lái taxi đã trên 70 tuổi hay những bà cụ hơn 90 vẫn đang hái chè giữa trưa nắng. Ngành nông nghiệp Nhật Bản đang đứng trước nguy cơ thiếu lao động nghiêm trọng trong thập niên tới khi có một tỷ lệ lớn người nông dân đứng trên những đồng ruộng đã ở độ tuổi gần 70. Tại rất nhiều công ty, nhà máy, số nhân công sắp đến tuổi về hưu nhiều gần bằng những người tuổi lao động ở độ tuổi trung niên. Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD) cho hay, nếu Nhật Bản không thay đổi những chính sách lao động ngay lúc này thì chỉ 10 năm nữa, tổng lực lượng lao động của Nhật sẽ giảm đến 10%. Một nghiên cứu của Liên Hợp Quốc cũng cho thấy Nhật Bản sẽ cần nâng cao tuổi nghỉ hưu đến 77 hoặc phải tiếp nhận khoảng 1 triệu người nhập cư hàng năm từ năm 2000 đến năm 2050 để duy trì cân bằng tỷ lệ người lao động, nghỉ hưu.

      Chính sự thiếu hụt về nhân công lao động, Nhật Bản đã tăng cường hợp tác với các quốc gia đang phát triển trong việc đưa thực tập sinh sang sinh sống, học tập và làm việc trong nhiều năm gần đây, nhất là sau năm 2011. Bình quân mỗi năm, Nhật Bản tiếp nhận trên 70.000 người vào làm việc với tư cách tu nghiệp sinh.

     Sau những thảm họa lớn về động đất, sóng thần, Nhật càng tích cực hợp tác, chọn lọc thực tập sinh trong các ngành xây dựng, nông nghiệp, may mặc nhằm tái thiết lại các vùng chịu ảnh hưởng sau thảm họa thiên nhiên. Đặc biệt, sau các vấn đề về tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, Nhật Bản đã mở cửa và tiếp cận nhiều hơn với người lao động Việt Nam. Theo đề án G30 năm 2008, Nhật Bản dự tính đến năm 2020 sẽ đưa 300.000 học sinh, sinh viên toàn thế giới đến Nhật Bản du học. Nhưng tính đến nay mới chỉ tiếp nhận được gần 150.000 lưu học sinh, không đạt được chỉ tiêu đã đặt ra. Để tăng thêm sức hấp dẫn, Bộ Giáo Dục và Khoa Học Nhật Bản (MEXT) có kế hoạch kết hợp giữa du học và làm việc. Kế hoạch này nhằm thu hút du học sinh của hơn 20 quốc gia, trong đó có Việt Nam và Ấn Độ vào danh sách mục tiêu trọng điểm. Mỗi năm, Việt Nam có khoảng 10.000 sinh viên, người lao động sang tu nghiệp tại các xí nghiệp vừa và nhỏ của Nhật Bản, chủ yếu trong các nghề các ngành dệt, may công nghiệp, lắp ráp điện tử, gia công cơ khí, chế biến, xây dựng và thuỷ sản. Hiện con số người lao động Việt Nam đang làm việc tại Nhật đã vượt quá 35.000 người với mức thu nhập từ 20- 30 triệu/tháng.

     Ngoài ra, Nhật Bản cũng đang có ý định điều chỉnh tỉ lệ lao động nước ngoài tại các nhà máy, xí nghiệp từ 5% lên 15%, thay thế cho người Nhật đang làm việc tại đây. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp Việt Nam tăng số lượng lao động qua Nhật trong thời gian tới. Việc tăng số lượng lao động và kéo dài hợp đồng làm việc một phần cũng do phía Nhật đang cần nhiều lao động trong lĩnh vực xây dựng nhằm phục vụ Olympic 2020 và đẩy nhanh tái thiết các khu vực bị tàn phá bởi thảm họa động đất và sóng thần vừa qua. Đây chính là cơ hội lớn mà cả doanh nghiệp và người lao động Việt Nam cần nắm bắt.

Ngọc Anh